มหัศจรรย์เห็ดเป็นยา
 

ดร.อานนท์ เอื้อตระกูล
ผู้เชี่ยวชาญอาวุโส(เห็ด)
องค์การสหประชาชาติ ปี พ.ศ. 2524-2548
 

 เห็ดถั่งเช่า (Cordyceps sinensis) (冬虫夏草)

               ในระหว่างที่ผมไปปฏิบัติงานเป็นผู้เชี่ยวชาญเห็ด ให้แก่องค์การอาหารและเกษตรแห่งสหประชาชาติ ที่ประเทศภูฎานในปี พ.ศ. 2524-2527 นั้น จำได้ว่าทุกครั้งที่เป็นวันหยุด มักจะพาครอบครัวไปสำรวจเห็ดธรรมชาติที่เกิดตามป่า(เพราะไม่มีสถานที่เที่ยวที่เป็นศูนย์การค้าอย่างบ้านเรา มีแต่ป่า ภูเขา และแม่น้ำเท่านั้น) ที่มีระดับความสูงจากน้ำทะเลที่แตกต่างกัน มีหลายครั้งที่ได้มีโอกาสไปยังสถานที่ที่สูงมาก ที่ส่วนใหญ่มีหิมะปกคลุมในช่วงฤดูหนาวเป็นเวลาค่อนข้างนาน เช่นแถวเมือง Bumthung ในช่วงฤดูร้อน คือ ระหว่างเดือน พฤษภาคมถึงกันยายน หิมะจะละลายแต่อากาศก็ยังเย็นยะเยือกอยู่ จะมีเห็ดมากมายหลายชนิดเกิดขึ้น และเห็ดที่มักเจอบ่อยครั้งที่สุด คือ เห็ดที่มีลักษณะสีน้ำตาลที่เกิดขึ้นบนตัวหนอน เมื่อเจอมันทีไร ก็จะเอามาแกล้งให้ลูกชายวัยแค่ขวบเศษๆกลัว เพราะเห็นเป็นหนอน จากนั้นก็จะทิ้งไปไกลๆเพราะส่วนใหญ่กลัวหนอนกันทั้งนั้น แต่อย่างไรก็ตาม มีชาวบ้านบางคนแนะนำว่า นี่แหละคือ สุดยอดของยาบำรุงกำลัง หากรับประทานเข้าไปแล้ว สามารถเดินป่าในระยะไกลๆได้โดยจะไม่รู้สึกเหน็ดเหนื่อยเมื่อยล้าเลย แต่ผู้ร่วมเดินทางของผมที่ส่วนใหญ่จะเป็นชาวต่างประเทศด้วยกัน ยกเว้นชาวจีนในตระกูล Hing ที่เป็นครอบครัวคนจีนครอบครัวเดียวที่ได้รับอนุญาตให้อยู่ได้ที่ประเทศนี้ ต่างคนต่างปฏิเสธที่จะลองลิ้มชิมรสหนอนเป็นยานี้รวมทั้งผมด้วย แต่ผมก็ได้นำเอามันมาส่องกล้องและทดลองเพาะเลี้ยงเส้นใยดู ก็พบว่า ที่เห็นตัวมันเป็นหนอนนั้น เป็นเฉพาะเปลือกภายนอกมันเท่านั้น ข้างในตัวหนอนจะถูกอัดแน่นไปด้วยเส้นใยของเห็ด เมื่ออากาศอบอุ่นขึ้น เส้นใยของเห็ดในตัวหนอนจะรวมตัวกันเป็นดอกคล้ายๆดอกหญ้า ด้วยเห็ดนี้เอง ที่ภาษาจีนจึงเรียกว่า "Dong Chong Xia Cao" (冬虫夏草) ภาษาจีนแต้จิ๋วที่เรียกกันอยู่สำหรับคนจีนในประเทศไทยเรียกว่า ตังถั่งเช่า แปลว่า สมุนไพร “หนาวเป็นหนอน ร้อนเป็นยา worm in winter and grass in summer” ภาษาทิเบตเรียกว่า Yar Tsa Gumba ภาษาภูฎานเรียกว่า Yartsa Goenbub ภาษาเนปาลเรียกว่า ศรีปาดี Sheepadee ภาษาคะฉิ่นเรียก ตังไถ่รู่ (Tung Tai Ru , Tung แปลว่า หนอน Tai แปลว่า คือ Ru แปลว่า สมุนไพรที่มีชีวิต ) ภาษาทางวิทยาศาสตร์ คือ Cordyceps sinensis โดยการจำแนกทางพฤกษศาสตร์ ดังนี้

 

	ขณะที่ผมไปประจำอยู่ที่ประเทศภูฎาน ตั้งแต่ลูกชาย(ยงยศ เอื้อตระกูล)อายุไม่กี่เดือนในปี 2525-28 ทุกสุดสัปดาห์ หรือเมื่อมีเวลาว่าง จะพาไปล่าเห็ดธรรมชาติเป็นประจำ และก็มักจะเจอเห็ดถั่งเช่าอยู่เสมอ โดยเฉพาะอย่างยิ่งพื้นที่ราบดินพรุ ที่เป็นทุ่งหญ้า มีหิมะปกคลุมในช่วงฤดูหนาว และเป็นแหล่งที่จามรี(Yak = วัวภูเขา) ชอบออกหากินบริเวณนี้

ลักษณะของเมืองหลวงเมืองทิมภู(Thimphu) มีขนาดเท่าอำเภอเล็กตามต่างจังหวัดของไทยเท่านั้น มีพลเมืองไม่ถึง 20,000 คน(ข้อมูลเมื่อปี 2524)

บางครั้งก็ทำอาหารในป่าหรือริมแม่น้ำ

ครอบครัวของตระกูลฮิง(Hing Family) เป็นครอบครัวคนจีนครอบครัวเดียวที่ได้รับอนุญาตให้อยู่ในประเทศภูฎาน และเป็นที่ที่ผมอาศัยอาหารจีนรับประทานในช่วงที่ประจำอยู่ประเทศนี้

พื้นที่เป็นสีขาวและสีเขียวอ่อน เป็นพื้นที่ที่มีการระบาดของผีเสื้อ Hepelus fabricus และพบเห็ดถั่งเช่า บริเวณสีเขียวอ่อน เป็นพื้นที่ที่พบเห็ดถั่งเช่ามากที่ส่วน อันได้แก่ ทิเบต ภูฎาน เนปาล อินเดีย จีน และพม่า

สภาพพื้นที่ราบสูง ที่ปกคลุมไปด้วยหิมะเกือบตลอดปี มีช่วงที่หิมะละลายเป็นฤดูร้อนในช่วงสั้นๆ คือ ประมาณเดือน พฤษภาคมถึงกันยายน เท่านั้น

<<PREVIOUS PAGE    NEXT PAGE >>